Toplam 9 kategoride, 134 makale bulunmaktadır.
Makaleler » GÜVENLIK » Yazının Tamamı
Konu: Derin Stall Nedir, Nasıl olur, Nasıl Kurtuluruz ? Eklenme Tarihi: 20.12.2004
Yazan: Elif
Kategori: Güvenlik Okunma Sayısı: 14345
Puan: (3,4) Puanlayan: 468 kişi
Makale:

DERİN STALL

Derin stall normal bir pilotun nadiren karşı karşıya kaldığı bir problemdir, ancak bunu anlamak ve nasıl oluştuğunu, nasıl bahşedebileceğimizi bilmek önemlidir. “Derin stall” deyimi asıl olarak klasik uçaklardan gelmektedir. Esas olarak uçağın üç eksendeki normal kumandalarını kullanarak kurtulmasının mümkün olmadığı bir stoldur. Problem uçağın kuyruk dümeninin stoldaki kanattan daha yukarıda, kanadın türbülansının içinde kalmasıyla oluşur ve pilot kuyruktaki yatay ve dikey kumandaları ne kadar kullanırsa kullansın uçak burun aşağı bir pozisyona döndürülemez ve uçağı bu durumdan çıkarmak mümkün olmaz.
Bizim yamaç paraşütlerindeki kontrollerin (frenlerin) is görmemesi yüzünden terim yamaç paraşütü dünyası tarafından çalınmıştır. Paraşütçüler ve vinçle havalanan paraşütçüler (parascenders) buna “dump stall” da derler ve çabuk irtifa kaybı metodu olarak kullanırlar. Yamaç paraşütünde derin stol daha ciddi bir durumdur ve kazaların yaygın bir nedenidir.
Derin stoldaki bir yamaç paraşütü neredeyse normal gibi görünür. Pilotun üzerinde normal uçuş pozisyonunda hatta normal şişkinmiş gibi görünür fakat bu sizi yanıltmamalıdır. Aslında stola girmiştir ve artık ileriye doğru uçmak yerine yaklaşık 6 m/s hızla dikey olarak alçalıyordur. Fren kumandaları boş ve büyük oranda etkisizdir ve pilot derin stallda olduğunu fark etmezse yere bir kaç kemiğini kıracak kadar sert vurabilir.

Ne sebep olur?

Pilot frenleri bıraktığında sertifikalı kanatların bir çoğu 4 saniye içinde kendiliğinden düzelir. Ancak bazı yarışma sınıfı kanatlar, aşırı derecede eski kanatlar yada ağırlık limitleri dışında uçurulan kanatlar kalıcı derin stall durumu yaşayabilirler. Yamaç paraşütlerinin derin stall problemlerinin sebepleri iplerin boylarının çekmiş yada esnemiş olması, kumaş geçirgenliğinin artmış yada esnemiş olması, yanlış ip yada kolon uzunlukları, kilo limitleri dışında uçmak, yada sadece aşırı yoğun (düşük nem oranında ve soğuk) uçmaktır. Derin stall problemleri olan eski bir kanadın en yaygın belirtisi yerden geç yükselmesi ve zor dolmasıdır. Bir kanat stall noktasına çok yakın uçarken derin stola girebilir. Buna sebep olacak bir çok durum vardır.

- Çok fazla frenle çok yavaş uçmak, başlangıçların son yaklaşmalarında yaptıkları yaygın bir hata.

- Çok fazla frenle termik dönmek, özelliklede kanat spine yakınsa

- B kolonu stolu, özellikle B kolonları yavaş bırakılırsa

- Kulak kapatma esnasında, genelde pilot
açmak için sert pompa yaptığında.

Derin stalldan nasıl sakınırım?

En önemli şey derin stall problemi olmayan bir kanatla uçtuğunuzdan emin olmaktır. Yani, sertifikalı, iyi durumda ve uygun ağırlık limitlerinde sertifikalı bir kanatla uçmalısınız. Eğer kuşkunuz varsa tecrübeli bir test pilotu için kanadınızı uçurup derin stall özelliklerini test etmek oldukça kolaydır, bazen bu gerekli olabilir. Emniyetli bir kanatla uçuyorsanız bile daima kanadınızın kötü davranmasına ve derin stalla girmesine neden olacak kestiremeyeceğiniz durumlar ortaya çıkabilir. Bu yüzden en önemli şey derin stall durumunu fark edebilmek ve durumu düzeltmek için gerekli doğru hareketi yapabilmektir.

Yukarıdaki dört hareketten birini gerçekleştirirken, yani stall noktasına yakın uçarken, eğer tuhaf bir şey olursa bunun derin stol olabileceğini daima aklınızın bir köşesinde tutun. Bu nedenle derin stolu fark edebilmek çok önemlidir ve tecrübeli bir pilot derin stolun nasıl bir şey olduğunu bilmeli, mümkünse SIV çalışması ile bizzat yaşamalıdır. Fark edilmesi gereken ana noktalar şunlardır;

Çöküş Oranı: İlk ve en açık belirti kanadın çöküş oranıdır. Tipik bir derin stallda yaklaşık 6 m/s hızla çökersiniz, bu normal çöküş oranının yaklaşık dört katıdır ve varyonuzun çöküş alarmı çalışır. Yine de bazen derin stall yerine bastırıcı içinde olabilirsiniz, o yüzden emin olmadan önce diğer belirtileri de kontrol edin.

Hava Hızı: Derin stallda bir kanat neredeyse dik olarak çöker, bu yüzden pilot yüzündeki rüzgarın tamamen kesildiğini, bunun yerine hava akımının kuşamın altından doğru geldiğini hisseder. Derin stolda iken yaklaşık birlik bir süzülüşle ileri hızını koruyan bir kaç kanat mevcuttur ancak pilottaki his bu kanatlarda bile benzerdir.

Kanat Basıncının Düşmesi: Kanat başınızın üzerinde gevşek gibi görünür ve kanadın alt yüzeyi aşağıya doğru şişkin olması gerekirken ipler arasında yukarıya doğru sarkık durur. Bazen kanadın firar kenarı fren ipleri arasında yukarıya doğru kıvrılmış durumda olur.

Etkisiz Frenler: Frenler artık düzgün olarak işlemez ve iç basınç ve ileri hız nedeni ile çok hafif hissedilir. Fren uyguladığınızda kanat kolay kolay dönüşe geçmez.

Nasıl Kurtulursunuz?

İlk ve en önemli olarak kanadın kendi kendine tekrar uçmasını sağlamak için frenleri tamamen bırakın. Eğer frenler bırakılmamışsa bir çok kanat derin stall durumunda kalır. Bu nedenle fren boylarının frenler tamamen bırakıldığında firar kenarında hiç bir deformasyon olmayacak şekilde, doğru olarak ayarlanmış olması gerekmektedir. Aksi takdirde pilot frenleri tamamen bırakamayabilir ve kanadı tehlikeye sokabilir.

Bu durumdan kurtulmanın bir kaç tekniği vardır, fakat hepsinde de kanadın normal uçuşa dönebilmesi için belirli bir yükseklik gerekir. Eğer 20 m nin altındaysanız kanadı sadece ağırlık kullanarak emniyetli bir yere yönlendirmeye ve iyi bir beş nokta taklası atmaya gayret edin. Derin stall durumunda frenlerle dönmeye çalışmak tamamen faydasızdır ve kanadın spine girmesine neden olabilir. Bu yüzden ağırlıkla dönmeye çalışmak tavsiye edilir. Ağırlık kullanarak kanadı az da olsa yönlendirmek mümkün olabilir, bu da inişte bir engele çarpmamak için yeterli olabilir. Derin stoldan çıkış teknikleri gereken yüksekliğe göre, en azdan en fazlaya doğru sıralanarak aşağıda verilmiştir.
Kanadı Hızlandırmak: Hız çubuğuna basın, trimleri açın yada her ikisini birden uygulayın, her durumda frenlerin tamamen serbest olduğundan emin olun. Kanat derin stoldan çıktığında hafifçe öne saldıracaktır.

A Kolonlarını Çekmek: Bu da kanadı hızlandırmak için aynı etkiyi gösterir. Frenleri her iki elinizden bırakın ve A kolonlarını tutun. Sonra 10 cm kadar çekin. Yine kanat derin stalldan çıktığında bir ileriye dalış hissedersiniz. Dalışı hisseder etmez kolonları bırakıp frenleri alın.

Tam Stall: Bu teknik sadece tam stol tecrübesi olan ileri düzey pilotlar tarafından uygulanmalı yada önceki iki metod işe yaramadığı durumlarda son çare olarak başvurulmalıdır. Her iki frenide kanat pilotun gerisine doğru yıkılana kadar çekin ve sonra tekrar bırakın. Kanadın ileriye saldırmasına izin .verin. Bu dalış sırasında kanat derin stalldan kurtulacaktır. Dikkat edilmesi gereken nokta kanadın önden kapanacak kadar dalmasını engellemektir. Bu iki şekilde yapılabilir. İlk olarak kanadı çok sert stalla sokmamak, ikinci olarak kanat öne daldığında dalışı durdurmak. Öte yandan dalışı durdurmakta erken davranırsanız kanadın derin stalldan çıkışını baştan engelleyebilirsiniz. Bu yöntem derin stalldan çıkmanın en kesin yoludur ve yüksek stall tecrübesi gerektirir.

Dönüş Başlatmak: Bu yöntem geçmişte öğretilmiş fakat bazı kanatlarda tehlikeli olabildiği görülmüştür. Basitçe pilot kanadın dönüşe başlayarak derin stalldan kurtulması için bir taraftan fren uygular. Fakat kanadın bu sırada spine girme olasılığı da vardır. Bu nedenle pek tavsiye edilen bir yöntem değildir.

Yazan: Bruce GOLDSMITH / Çeviren: Muharrem KILIÇ


Ana Sayfa
Makaleler
Makale Ekle